تحقيق وپژوهش يكي از فعاليتهاي مهم وبه عبارتي از اركان روابط عمومي است اگر بپذيريم سنجش افكار عمومي يكي از فعاليتهاي عمده ومهم روابط عمومي است پس بهره گيري از روشهاي پژوهشي وتحقيق گامي بلند در جهت دستيابي به اهداف روابط عمومي است . دراين بخش دو بستر و جايگاه مهم وجود دارد اول سنجش نظرات وديدگاههاي مردم ويا به عبارتي ارباب رجوع از طريق تحقيقات ميداني وبا استفاده از روشهاي مختلف نمونه گيري ودوم بررسي وتجزيه وتحليل محتواي وسايل ارتباط جمعي بويژه مطبوعات امروزه بسياري از متوليان ودست اندركاران روابط عمومي افكار عمومي را به عنوان يك عامل تأثير گذار ومهم در تحولات سازماني واجتماعي قبول دارند ولي نگاه آنان نسبت به افكار عمومي مبتني بر پايگاه وجايگاه علمي نيست . بسياري از صاحبنظران معتقدند كه فعاليت روابط عمومي باتحقيق وپژوهش آغاز شده وباارزيابي به پايان مي رسد امروزه در روابط عمومي هاي نوين وكارآمد تحقيقات وپژوهش به ويژه سنجش افكار موجب شده تا تصميم گير ي ها وتصميم سازي ها درسازمان مخاطب محور شده وسطح فعاليتها وموفقيتها ي سازماني ارتقا يابد
بايد بپذيريم اطلاع يابي واطلاع رساني درست زماني بطور منطقي واصولي محقق مي شود كه زمينه پژوهشي داشته باشد ويك ارتباط دو سويه هم زمينه اعتماد مخاطبان را فراهم سازد وهم باارزيابي ديدگاههاي مخاطبان وتبادل اطلاعات زمينه مشاركت فعال وپوياي آنان ايجاد مي شود . بررسي وشناخت ومطالعه مداوم محيط داخل وخارج سازمان يك وظيفه مهم روابط عمومي است . پيشرفت روز افزون وسايل ارتباط جمعي وبهره گير ي از فن آوريهاي نوين اطلاعاتي وارتباطي موجب شده است تا روابط عمومي هايي بتوانند درعرصه فعاليت سازماني موفق باشد كه پژوهش مدار وتحليل گرا باشند حركت از جامعه صنعتي به سوي جامعه اطلاعاتي وپديده مهم جهاني شدن زمينه شناسايي ، كسب پردازش وانتقال دانش واطلاعات را فراهم نموده است واگر روابط عمومي نتواند دراين چرخش اطلاعات نقش آفريني كند روابط عمومي مرده وناكار آمد است راه اندازي تلفن گويا، سايت وپايگاههاي اطلاعاتي ، وبلاگ ، نشريات الكترونيكي ، مجله الكترونيكي درتغيير كاركردها وشكل ومحتواي روابط عمومي در هزاره سوم تأثير بسزايي داشته است ودراين عرصه سازماني مي تواند موفق عمل كند كه با اطلاع رساني واطلاع يابي به موقع چالش ها را پشت سر بگذارد . درغير اينصورت سازمانهاي باروابط عمومي سنتي وناكارآمد در آستانه شكست وناكامي قرار مي گيرد . امروزه روابط عمومي را كوشش مدبرانه اي براي ترغيب وتشويق مردم يا نفوذ در افكار آنان بااستفاده از وسايل ارتباطي تعريف مي كنند (1) وياپروفسور حميد مولانا معتقد است روابط عمومي در واقع رابطي است بين سازمانها ومردم وسعي دارد كه اهداف سازمانها را براي مردم تشريح واز مردم بيشتر خبر گيري كند وعكس العمل آنان را تصميم گيران وبه سازمان تحويل دهد.(2) حضرت امام خميني (ره) بارها توجه به ديدگاهها ونظرات وخواست مردم رابه مسئولين سفارش مي فرمودند وتأكيد كردند مابايد ببينيم كه اين ملّتي كه ماها را به اين مقامها رسانده اند ازماچه مي خواهند ومابايدبراي آنها چه بكنيم (3) به همين دليل است كه حضرت امام رابطه بين مردم ودولت را دو طرفه مي دانند وتأكيد مي كنند بدون پشتيباني مردم نمي شود كار كرد (4) حضرت امام (ره ) نظارت ومشاركت مردم را تضمين كننده امنيت وآرامش جامعه مي دانستند ومي فرمودند :آگاهي مردم ومشاركت ونظارت وهمگامي آنها با حكومت منتخب خودشان خود بزرگترين ضمانت حفظ امنيت در جامعه است .(5) شكي نيست كه در عصر ديجيتال وبراي تحقق اهداف سازماني روابط عمومي وظيفه داردكه نقاط ضعف وقوت درون سازمان را بشناسد واز فرصت ها وتهديد ها ي برون سازماني نيز مطلع باشد تا بتواند با اطلاع رساني شفاف وواقعي وپرهيز از بزرگ نمايي وتعريف وتمجيد غير واقعي زمينه تصميم گيري وتصميم سازي مناسب را در سازمان فراهم نمايند به اميد آنروز
1)-روابط عمومي – دكتر رضا اميني –تهران –دانشكده علوم ارتباطات اجتماعي 2) هنر هشتم شماره دوم –زمستان 75 3)صحيفه نور ج13ص72 - 4)صحيفه نور ج19 ص7 و36 5) كلمات قصار –ص121
تنوع كارهاي روابط عمومي و حساسيت اين مسئوليت ايجاب مي كند كه عاملان و كارگزاران آن علاوه بر آگاهي از رموز حرفه خود با بسياريديگر از رشته هاي علوم آشنا باشند به همين علت سپردن كاري تا اين حدمهم و در عين حال سنگين به كساني كه در اين حرفه سررشته و تجربه كافي ندارند نه تنهاصحيح نيست بلكه دور از شرط عقل است زيرا اگر كوششهاي آنان از مسير صحيح و باروشن بيني خاصي انجام نپذيرد ضمن اينكه به نتيجه مطلوب نمي رسد احتمال آن نيز مي رود كه يك اشتباه كوچك و بي توجهي يا كج سليقگي اثرات زيان بخشي بجايگذارد و همه تلاشها را نقش بر آب كند پس كارآزمودگي و پختگي و اطلاع دقيق ازمباني اين حرفه يكي از شرايط حتمي اشتغال بدين كار است بخصوص كه دايره عملدفاتر روابط عمومي بسيار وسيع است و متصديان آن بايد با استفاده از معلومات واطلاعات لازم و آگاهي از برخي رشته هاي ديگر قدم در اين راه بگذارند تا نتيجهمطلوب را بگيرند در این راستا به بخشی از ویژگیها و خصوصیات مسئول روابط عمومی اشاره می کنیم
مسئول روابط عموميبايد درارتباط نوشتاري وگفتاري داراي مهارت وتجربه باشد .
قدرت قضاوت صحيح ، اعتماد به نفس و اتخاذ تصميم درست در لحظات سخت وبحراني را داشته باشد .
از قدرت دريافت نقطه نظرهاي مديران و توانايي تنظيم كار خود و پيش بردن برنامهها بدون راهنمايي ديگران برخوردار باشد .
بايد دروغ نگويد ، لاف نزند ، وعده دروغين ندهد امر كوچكي را بزرگ و بزرگيرا كوچك نكند ،
در فكر موفقيتهاي نزديك نباشد و تحت فشار ديگران اقدامات غيراخلاقي را نپذيرد .
قدرت تجزيه و تحليل مسائل محيط كار را داشته باشد ، موقعيت هاي پيش آمده رابه سرعت درك كند و آثار نهايي مسائل را پيش بيني نمايد .
اصول فلسفه و واقعيات سازمان خود را به خوبي بشناسد .
داشتن تخصص در رشته روابط عمومي و تسلط بر تكنيكهاي آن و تسلط بر كارهايرسانه هاي گروهي و فراگيري فنون تشويق ، ترغيب و تبليغ ديگران و تسلط بر تكنيكهايترويج و اشاعه افكار از خصوصيات مهم مسئولين روابط عمومي است .
مسئول روابط عموميبايد پيرامون دانش مديريت و نحوه عمل سازمان اطلاعاتكافي داشته باشد .
توانايي تصميم درست و توانايي حل مشكلاتي كه پيش مي آيد را داشته باشد.
مسئوليت پذير بوده و اشتياق و انگيزه براي انجام كار را دارا باشد
صبر وشكيبايي در شنيدن وگوش دادن از ديگر خصوصيات مسئول روابط عمومياست
مسئول روابط عموميبايد قدرت سازمان دهي واداره زيردستان خود راداشته باشد
در برابر شكست ها وناكاميها تحمل نمايد و زود تصميم نگيرد
مسئول روابط عمومي بايد به حرفه خود ايمان داشته باشد .
مسئول روابط عمــومي بايد احساس مسئوليت نسبت به جامعه و منافع همگان داشته باشد .
مسئول روابط عمومي بايد احساس وفاداري و صداقت به استانداردهاي حرفه خودداشته باشد
مسئول روابط عمومي بايد شخصيت افراد را ملحوظ داشته و به آنها احترام بگذارد .
مسئول روابط عمومي بايد حق اظهار نظر را براي كليه اشخاص ذينفع قائل باشد
مسئول روابط عمومي بايد در هر شرايط و تحت هر مقرراتي از اصول اخــلاقی ،شرف ، صداقت ، درستي و راستي دفاع كند و در برنامه ريزيهاي خود اين اصول مهم را دخالت دهد
مسئول روابط عمومي بايد حق را بگويد ،راست گفتن را شعار خود بداند ، از دروغ ،فريب ، ريا ، تزوير بدور باشد كه ريشه تمام نابساماني ها در جوامع بشري از فريب دادن انسانهاست .
مسئول روابط عمومي بايد اين كلام گهر بار امام صادق(ع) را خطاب بهفرزندبزرگوارشان نصب العين خود قرار دهد كه : پسرم حق را بگو ولو عليه تو باشد .
مسئول روابط عمومي بايد از وعده هاي دروغين و غير ممكن و دست نيافتني پرهيزكند كه حيثيت يك مجموعه را از بين خواهد برد .
مسئول روابط عمومي بايد ابتكار و خلاقيت خود را بكار بندد و در كارها به طورعملي و دقيق تحقيق و بررسي كند
مسئول روابط عمومی می بایست با فناوریهای نوین اطلاعاتی و ارتباطی آشنایی داشته باشد
در تنظيم پاسخهايي كه براي روزنامه يا مجله فرستاده مي شود خواه تكذيب باشد ياتوضيح نوشتن موارد زير ضروري است :
1 ـ شماره روزنامه يا مجله اي كه مطلب در آن چاپ شده است
2 ـ تاريخ انتشار (روز ، ماه ، سال )
3 ـ عنواني كه مطلب زير آن عنوان نگارش يافته است .
4 ـ صفحه و ستوني كه مطلب در آن درج شده
5 ـ نام و مختصات كامل فرستنده
پس از تنظيم پاسخ معمولاً آن را همراه با نامه اي براي مسئول نشريه مي فرستند و ضمنآن از مسئولان روزنامه يا مجله مي خواهند كه طبق قانون مطبوعات در اولين شماره بهچاپ پاسخ اقدام كنند . به طور كلي نگارش پاسخ به روزنامه يا مجله بايد با دقت و نكتهسنجي انجام گيرد مثلاً موقعي بايد به تكذيب خبر مبادرت كرد كه مطلب صددرصدخلاف واقع و كذب محض باشد والا نه تنها تكذيب سودي نمي دهد بلكه زيانهاي غيرقابل جبراني متوجه شخص يامؤسسهاي مي كند كه نابجا دست به تكذيب خبر زده است .
مسئولان روابط عمومي بايداين نكته را همواره بياد داشته باشند كه جواب دادن بهمندرجات مطبوعات آنگاه مي تواند سودمند باشد كه بيان حقيقت كند و حقايق راآنچنان كه هست در معرض افكار عمومي قرار دهد تا از اين رهگذر اعتماد مردم رانسبت به سازمان پاسخ دهنده هر چه بيشتر جلب كند و بر اعتبار و حيثيت آن بيفزايد وگرنه پريشانگويي و سفسطه نه تنها گرهي از كار نمي گشايد و فايده اي نمي بخشد بلكه بهظن قوي نتايج بد و آثار نامطلوبي نيز بجاي مي گذارد .
با توجه به محتوي و مضمون پاسخهايي كه به مطبوعات داده مي شود مي توان آن را بهچهار نوع تكذيب ، توضيح ، تصحيح و تأييد تقسيم كرد به طور خلاصه توضيحاتي درباره هر كدام داده مي شود
1ـ تكذيب خبر : تكذيب در لغت به معني نسبت دروغ دادن و انكار و در اصطلاح وسايل ارتباط جمعيرد خبر يا مطلبي است كه بر خلاف واقع انتشار مي يابد چنانكه قبلاً گفته شد هر گاه مؤسسات دولتي يا خصوصي و افراد مردم مشاهده كردندمطلبي دور از حقيقت در باره آنها منتشر گرديده است مي توانند در مقام تكذيب برآيند و پاسخي مبتني بر دروغ و خلاف واقع بودن آن به روزنامه يا مجله اي كه خبر نادرست را چاپ كرده بفرستند .قابل ذكر است حق دفاع و تكذيب باشخص يا ادارهاي است كه خبر خلاف حقيقت دربارهاش انتشار يافته است در مورد سازمانهاي دولتي بايد به اين نكته توجه داشت كهتكذيب خبر آنگاه در صلاحيت ادارات روابط عمومي قرار مي گيرد كه خبر نادرستمربوط به كارهاي روزمره بوده با وظايف عادي آنان ارتباط مستقيم داشته باشد و الاتكذيب اخبار خلاف واقعي كه با سياست كلي كشور سر و كار دارد و به منافع و مصالحملي و عمومي مربوط مي شود در صلاحيت مسئوليت مملكتي يا سخنگويان رسمي آناناست كه معمولاً از طريق خبرگزاري رسمي همان كشور يا با صدور اعلاميه يا با ترتيبدادن مصاحبه مطبوعاتي انجام مي گيرد
2 ـ توضيح خبر : ممكن است خبري در باره شخص يا سازماني منتشر شود كه قسمتي از آن ناقص باشد ويا مطلب به طور نارسا و مبهم مورد بحث قرار گيرد در اين حال بجاي تكذيب بايد بهتوضيح خبر پرداخت يعني جزئيات امر را شرح داد و نكات تاريك آن را روشن كرد تامسئله از صورت مبهمي كه داشته بيرون آيد
.2 ـ تصحيح خبر : وقتي در بعضي از مطالب خبر اشتباهي روي مي دهد في المثل در نقل آمار ، رقمنادرستي ذكر مي گردد يا قسمتي از سخنان تحريف مي شود روابط عمومي بايد اقدام بهتصحيح خبر كند و در پاسخي كه به روزنامه يا مجله مي فرستد اشتباهات را يادآوريكرده و از مسئول نشريه بخواهد كه خبر نادرست را تصحيح كند .
4 ـ تأييد خبر : گاهي خبري در مطبوعات منتشر مي شود كه درست و منطبق با واقعيات است منتها بعداز انتشار خبر سازمانهاي ذينفع اقداماتي بعمل مي آورند كه وضع اوليه تغيير پيدا مي كندو آثار خبر نخستين از بين مي رود ، در اين صورت مسئولان روابط عمومي بايد نامه ايبه نشريه بنويسند و ضمن تأييد خبر قبلي خبر جديد را نيز به اطلاع مردم برسانند تا اثر خبراول از بين برود . مثلاً هر گاه در يكي از روزنامه ها خبري مبني بر مسدود شدن راهي منتشر شده باشدوزارت راه پس از آگاهي از جريان به باز كردن يا تغيير راه مزبور اقدام كند مسئول روابطعمومي طي نامه اي به روزنامه مزبور مي نويسد : فلان راه كه بر اثر ريزش برف يا كوهمسدود شده بود با مساعي مأموران راه باز گرديد. فرف توضيح خبر و تأييد خبر آن است كه در توضيح اصل خبر منتشر شده را مورد توجهقرار مي دهند و گوشه هاي تاريك و مبهم آن رابا شرح و بسط بيشتر روشن مي سازند درصورتي كه در تأييد خبر به متن خبر نمي پردازند بلكه مطلبي برآن مي افزايند تا اثر سوءخبر اول از بين برود
همانگونه كه در مباحث قبلي ذكر شد كار اصلي و دشوار روابط عمومي ايجاد محيطسالم و حسن تفاهم بين عده زيادي از مردم است . در جايي كه برقرار كردن روابط حسنهبين دو نفر با مشكلات فراواني روبرو مي شود ايجاد همبستگي ميان عدة كثيري كه هريك از آنها سليقه خاصي دارند كار آساني نيست . مسئول روابط عمومي ضمنبرخورداري از معلومات گوناگون بايد اجتماع خود را بخوبي بشناسد و از روحيات مردمآگاه باشد از خود امانت و صداقت و حسن سلوك نشان دهد تا اعتماد همگان را بهسوي خود جلب كند . بي دليل نيست كه عده اي از متخصصان فن و دانشمندان كارروابط عمومي را « مهندسي انساني » لقب داده اند .همه ما مي دانيم كه خبر عبارت از نقل حوادث و وقايعي است كه در اجتماع اتفاق مي افتد معمولاً مسئوليت نقل حوادث به عهده كساني است كه در اصطلاح روزنامهنگاري آنان را خبرنگار مي نامند يكي از وظايف حتمي خبرنگاران آن است كه حوادثرا آنچنانكه واقع شده است نقل كنند و مردم را از حقايق امور آگاه سازند . كسب خبر ازاشخاص غير مسئول و انتشار آن بيشتر از طرف روزنامه ها و مجلات انجام مي گيردمعمولاً اين گونه وسايل خبري علاوه بر انتشار اخبار و حوادث و اتفاقات ، صفحاتي رابراي اظهار نظر مردم اختصاص مي دهند و نظريات آنان را كه اغلب جنبه انتقادي دارد وهمراه با شكايت از بعضي سازمانهاي دولتي و مؤسسات ملي است منتشر مي كنند و چونفرستندگان اين گونه اخبار مانند يك خبرنگار رسمي مسئوليت مستقيم ندارند چندان پاي بند درستي خبر نمي شوند و بعضاً مطالبي در اختيار مطبوعات مي گذارند كه منطبقبا واقعيات نيست و احتمالاً آلوده به اغراض شخصي است .در مواردي كه در مطبوعات مطالب خلاف واقع و توهين آميز بر عليه سازماني چاپگردد قانون به آن سازمان يا مؤسسه اجازه مي دهد كه از حق خود دفاع كند .ماده 23 لايحه قانوني مطبوعات مصوب اسفند 1364در اين مورد مي نويسد :« هر گاه در مطبوعات مطالبي مشتمل بر توهين يا افترا يا خلاف واقع و يا انتقاد نسبت بهشخص ( اعم از حقيقي يا حقوقي ) مشاهده شود ذينفع حق دارد پاسخ آنرا ظرف يكماه كتباً براي همان نشريه بفرستد و نشريه مزبور مكلف است اين گونه توضيحات وپاسخها را در يكي از دوشماره اي كه پس از وصول پاسخ منتشر مي شود در همانصفحه و ستون و با همان حروف كه اصل مطلب منتشر شده است مجاني به چاپ رساندبه شرط آنكه جواب از دو برابر اصل مطلب تجاوز نكند و متضمن توهين و افتراء به كسي نباشد » بنابراين طبق ماده فوق هر گاه مؤسسات دولتي و خصوصي يا افراد مردم مشاهده كردندكه خبري بر خلاف واقع در باره آنها منتشر شده است مي توانند در مقام پاسخگويي برآيندو نظر خود را كتباً به روزنامه يا مجله اي كه مبادرت به نشر چنين خبري كرده است بفرستند .ممكن است نشريه اي كه اقدام به انتشار خبر بر خلاف واقع كرده است از چاپ جوابسرباز زند در اين صورت صاحب حق مي تواند از مجراي قانون ( شكايت به دادستانمحل نشر روزنامه يا مجله ) مسئولان نشريه را ملزم به چاپ آن كند .تبصرة 3 ماده 23 قانون مطبوعات در اين مورد چنين است :« در صورتي كه نشريه از درج پاسخ امتناع ورزد يا پاسخ را منتشر نسازد شاكي مي تواندبه دادستان عمومي شكايت كند و دادستان در صورت احرازصحت شكايت شاكيجهت نشر پاسخ به نشريه اخطار مي كند و هرگاه اين اخطار مؤثر واقع نشودپرونده را پساز دستور توقيف موقت نشريه كه مدت آن حداكثر از ده روز تجاوز نخواهد كرد بهدادگاه ارسال مي كند . همچنين در ماده 30 قانون مطبوعات با اشاره به چاپ تهمت وافتراء در مطبوعات آمده است :